ایرانگردی

شهرکرد

شَهرکُرد مرکز شهرستان شهرکرد و استان چهارمحال و بختیاری ایران است. این شهر در ۹۷ کیلومتری جنوب غربی اصفهان قرار گرفته ‌است. نام پیشین آن دِهْکُرد بوده است. بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ جمعیت شهرکرد برابر با ۱۲۶٬۷۴۶ نفر بوده است

دهکرد (شهرکرد امروزی)در قرن هفتم هجری قمری تحت سلطه اتابکان فارس و لرستان بود. بعدها وسعت یافت و در شهریور ۱۳۱۴ شمسی از دهکرد به شهرکرد تغییر نام یافت. واژه «دهکرد» از دو بخش «ده» + «کرد» تشکیل شده‌است. بعضی‌ها معتقدند واژه «کرد» در حقیقت به معنی گله داری است چون شغل ساکنان اولیه این منطقه(دوران لربزرگ) به علت داشتن مراتع خوب و سرسبز، غالباً گله داری بوده‌است. کلمه کرد در لغت نامه‌ های معتبر فارسی نیز به معنی رمه دار است. برخی بر این نظرند که این منطقه بدین خاطر دهکرد نام گرفته‌است که گویا در گذشته دسته‌ای از کردها در اینجا ساکن بوده‌اند از این رو این منطقه را دهکرد نامیده‌اند. این استدلال به چند دلیل نادرست است. نخست آن که در لهجه دهکردی اثر قابل توجهی از کلمات کردی دیده نمی‌شود. دوم آنکه ما با کلمه دهکرد در سایر مناطق کشور مواجه هستیم که اتفاقاً آنها هم کرد نیستند؛ مثلاً منطقه دهکرد در بروجرد یا منطقه دهکرد در جیرفت. با این وصف به نظر می‌رسد که باب بحث دراین زمینه همچنان باز است. البته به گفته برخی از اهالی این شهر، با توجه به اینکه در شهرکرد چه در قدیم و چه در حال کردین((نوعی بالا پوش نمدی که چوپانان لر به تن می‌کنند)) تولید می‌شود ابتدا به این مکان دهکردین و بعدها به خاطر راحتی کار به آن دهکرد گفته شد. در کتابی بنام «ایران باستان» از ژوزف ویسهوفر محقق و شرق شناس آلمانی آمده‌است که شاپور دوم در نامه نگاری‌های خود نام شهریار «دژگـُرد» را که دژی مستحکم در منطقه کوهستانی زاگرس بوده آورده‌است. با احتساب تسلط زبان عربی در دوران حکومت اعراب براحتی می‌توان دریافت که «دژگـُرد» با عوض شدن حروف «ژ» و «گ» که در الفبای عربی وجود نداشته به «دهکـُرد» تغییر کرده‌است. در منطقهٔ اصفهان و چهار محال و بختیاری و لرستان وجود مکانها نظامی کاملاً قابل تشخیص است. همانند «چَمگـُرد» (چَمگـُردان امروزی)، «دژگـُرد» (شهرکرد امروزی)، «چـِلگـُرد» (چـِلگـِرد) و «بروگـُرد»(بروجرد امروزی). در سال هزار و سیصدو چهارده دهکرد از دهستان به شهرستان تبدیل شد و با تغییر واژهٔ «ده» به «شهر» نام شهرکرد بر آن نهاده شد.

شهرکرد مرتفع‌ترین شهر ایران است و به همین خاطر به «بام ایران» معروف است. زمستانی سردو برفی و تابستانی مطبوع و خنک دارد. این شهر مرکز استان چهارمحال و بختیاری است.

با نگاه به کتاب قوم لر نوشته دکتر سکندر امان اللهی بهاروند ساکنان دهکرد و یا شهرکرد کنونی بختیاری لر بوده‌اند و البته زبان آنان نیز لغات و اصطلاحات بختیاری فراوان دارد.البته زبان به تنهایی نژاد مردم را در مناطق مختلف مشخص نمی‌کند. چرا که مثلاً در حومه همین شهر، مردم شهر کیان یا شهرک قدیم اکثرا" به ترکی تکلم می‌کنند. و یا مردم چالشتر در نزدیکی همین شهر و در همین شهرستان بیشتر فارسی حرف می‌زنند،ولی بیش از ۷۰٪ این شهر را مردم بختیاری استان چهارمحال وبختیاری بخصوص مردم محال میزدج(شهرستان فارسان)از جمله اهالی روستاهای چلیچه،گوشه،گوجان،فیل آبادوبختیاریهای استانهای خوزستان،لرستان واصفهان...تشکیل می‌دهندکه نتیجتا"آداب ورسوم بختیاریها در گویش،موسیقی وفرهنگ شهرکردکنونی مشهوداست .این نکته نیز قابل توجه است که شهرکرد به دلیل مرکزیت استان اقوام اقلیت دیگر رانیز به دلایل اجتماعی سیاسی در بر گرفته است که هیچ ارتباطی به نژاد مردم شهرکرد ندارد.

تونل کوهرنگ تونلی است که برای انتقال آب رود ماربر (آب کوهرنگ) به زاینده‌رود در نزدیک شهر چلگرد در استان چهارمحال و بختیاری در ایران ساخته شده است. از نخستین تونل کوهرنگ در سال ۱۳۳۲ بهره‌برداری شد. در دهه ۱۳۵۰ تونل دوم و در دهه ۱۳۷۰ سومین تونل کوهرنگ به بهره‌برداری رسید.

 پیشینه

آب کوهرنگ یکی از سرچشمه‌های کارون بود. پیوستن آن به زاینده‌رود بخاطر نزدیکی سرچشمه این دورود از گذشته در نظر بوده است. در ۹۹۶ ه.ق. شاه طهماسب اول ماموریت پیوستن این دو رود را به میرفضل‌الله شهرستانی حاکم اصفهان سپرد. قرار بود که با کندن مسیری در کوه کارکنان این کار انجام شود. ولی بخاطر تحولاتی این کار به سرانجام نرسید. در دوره شاه عباس اول نیز کوششی شد و آن نیز ناتمام ماند. در مهر ماه ۱۳۲۷ کار احداث تونل کوهرنگ آغاز شد و در مهرماه ۱۳۳۲ به بهره‌برداری رسید.

زبان مردمان شهرکرد فارسی است که واژه‌های لری و بختیاری فراوان دارد. چند مثال از واژه‌های دهکردی: «وَخی» از مصدر(وَخسادن)، «بجُور» از (مصدر «جُستن). «اُشناری» به معنی (راه آب)، اما امروزه بسیاری از اهالی شهرهای این شهرستان مانند سامان، بن، شهر ِکیان (شهرک قدیم، تغییر نام شهرک و تبدیل آن به شهر کیان در سال ۱۳۷۴ انجام شد) و طاقانک به زبان ترکی نزدیک به ترکی قشقایی تکلم می‌کنند.لازم به ذکر است که مردم اصیل شهرکرد دارای لهجه ای خاص و به احتمالی دارای زبان خاصی بوده اند که در طول تاریخ با توجه به موقعیت ارتباطی و اقوام بختیاری موجود در استان واستانهای همجواردستخوش تغییر و رسوخ کامل کلمات بختیاری به این زبان یا لهجه شده است.